XIII Międzynarodowa Konferencja Naukowa Bezpieczeństwo RP w Wymiarze Narodowym i Międzynarodowym

OGÓLNA INFORMACJA:

Współczesne środowisko bezpieczeństwa coraz trudniej opisywać za pomocą stabilnych kategorii, przewidywalnych scenariuszy i utrwalonych mechanizmów reagowania. Zmiana przestała być zjawiskiem okresowym, a stała się trwałym elementem funkcjonowania państwa. Jej źródłem są nie tylko konflikty zbrojne i rywalizacja mocarstw, lecz także rozwój nowych technologii, presja informacyjna, cyberzagrożenia, zmiany gospodarcze i społeczne, zakłócenia infrastrukturalne oraz rosnąca współzależność systemów odpowiedzialnych za bezpieczeństwo. Państwo musi zatem przygotowywać się nie tylko na konkretne zagrożenia, ale również na sytuacje, których przebiegu, skali i skutków nie można wcześniej precyzyjnie określić.

Strategiczna niepewność zmienia sposób myślenia o bezpieczeństwie. Coraz mniej wystarczające staje się budowanie systemów opartych wyłącznie na reagowaniu na zidentyfikowane wcześniej ryzyka. Kluczowego znaczenia nabiera zdolność do funkcjonowania w warunkach niepełnej informacji, szybkiego rozpoznawania zmian oraz podejmowania decyzji mimo braku pewności co do ich dalszego przebiegu. Bezpieczeństwo państwa należy więc postrzegać nie jako stan możliwy do osiągnięcia i trwałego utrzymania, lecz jako nieustanny proces dostosowywania struktur, zasobów, procedur i sposobów działania do zmieniających się warunków.

W tym ujęciu szczególnego znaczenia nabiera odporność. Nie powinna być ona utożsamiana wyłącznie ze zdolnością do przetrwania kryzysu i powrotu do wcześniejszego sposobu funkcjonowania. W warunkach zmian strategicznych równie istotna jest zdolność państwa do uczenia się, modyfikowania własnych mechanizmów działania oraz wykorzystywania doświadczeń kryzysowych do budowania nowych kompetencji. Odporność staje się zatem punktem wyjścia do adaptacji, natomiast adaptacja staje się impulsem do głębszej transformacji systemu bezpieczeństwa.

Transformacja oznacza przy tym coś więcej niż modernizację pojedynczych struktur czy zwiększanie zasobów. Dotyczy sposobu organizacji państwa, mechanizmów podejmowania decyzji, współpracy administracji, Sił Zbrojnych, służb, przedsiębiorców, organizacji społecznych i obywateli, a także zdolności do integrowania instrumentów militarnych i pozamilitarnych. Wymaga określenia, które elementy systemu bezpieczeństwa zachowują swoją skuteczność, które wymagają dostosowania, a które powinny zostać zaprojektowane na nowo.

Istotą współczesnego bezpieczeństwa staje się więc nie tylko przygotowanie do absorbowania skutków zagrożeń, ale także zdolność do świadomego działania wobec zmiany. Państwo nie może ograniczać swojej roli do reagowania na procesy zachodzące w jego otoczeniu. Powinno rozwijać instrumenty pozwalające przewidywać możliwe kierunki zmian, wpływać na ich przebieg oraz współkształtować warunki własnego bezpieczeństwa w wymiarze narodowym, regionalnym i międzynarodowym.

Z tej perspektywy zasadniczym problemem badawczym i praktycznym staje się odpowiedź na pytanie: jak budować bezpieczeństwo państwa zdolnego przetrwać strategiczne zmiany w swoim otoczeniu, skutecznie na nie odpowiadać oraz współkształtować środowisko bezpieczeństwa? Poszukiwanie odpowiedzi wymaga uporządkowania debaty wokół trzech podstawowych pytań: co się zmienia, co ta zmiana oznacza dla bezpieczeństwa państwa oraz co i w jaki sposób należy transformować?

Tegoroczna konferencja ma stworzyć przestrzeń do dyskusji nad tymi trzema wymiarami. Jej celem jest połączenie diagnozy współczesnych przemian z oceną ich konsekwencji oraz poszukiwaniem rozwiązań pozwalających zwiększać zdolność państwa do działania w warunkach strategicznej niepewności. Punktem odniesienia dla debaty będzie założenie, że niepewność nie musi prowadzić do bierności, a odporność nie może ograniczać się do przetrwania. Dojrzały system bezpieczeństwa powinien umożliwiać państwu nie tylko dostosowanie się do zmiany, lecz również świadome przeprowadzanie transformacji i aktywne kształtowanie własnego środowiska bezpieczeństwa.